De website luchtoorlogzeist.nl heeft de De Monté ver Loren Geschiedenisprijs 2026 gewonnen. De prijs werd op 7 september uitgereikt aan initiatiefnemer en onderzoeker Jasper Leunk. Het is voor het eerst dat de geschiedenisprijs naar een website gaat.
Wie aan de geschiedenis van Zeist denkt, denkt al snel aan Slot Zeist, de Stichtse lustwarande, de KNVB, bekende Zeistenaren of het dorp van vroeger. Maar ook hoog boven Zeist speelde zich tijdens de Tweede Wereldoorlog een geschiedenis af waarvan nog altijd veel sporen terug te vinden zijn. Dat is het onderwerp van Luchtoorlog Zeist.
Jasper Leunk doet inmiddels enkele jaren onderzoek naar de luchtoorlog boven Zeist tussen 1940 en 1945. Wat begon met losse aantekeningen en een steeds verder uitdijend overzicht van incidenten, groeide uit tot een uitgebreide website waarop de geschiedenis voor iedereen toegankelijk is. En dat werk werd dit jaar bekroond met de De Monté ver Loren Geschiedenisprijs.
Van losse notities naar een website
Het onderzoek begon enkele jaren geleden met het verzamelen van informatie over gebeurtenissen in en rond Zeist. Per onderwerp ontstonden steeds meer notities en daarnaast hield Leunk een groot overzicht bij van de incidenten die hij tegenkwam. Op een gegeven moment ontstond het idee om al die informatie niet alleen zelf te bewaren, maar ook openbaar te maken. Zo ontstond luchtoorlogzeist.nl.
De website bevat inmiddels informatie over gevallen bommen, crashes, noodlandingen en andere incidenten. Ook minder bekende onderwerpen, zoals een tijdelijk vliegveld bij Zeist, komen aan bod. Het doel is daarbij niet om alleen een technisch naslagwerk over de militaire luchtvaart te maken. De lokale geschiedenis en verhalen rond mensen staan centraal: wat gebeurde er in Zeist, waar gebeurde het en wie waren erbij betrokken?
Dat maakt de website interessant voor zowel Zeistenaren die willen weten wat er tijdens de oorlog in hun eigen omgeving gebeurde als voor mensen die zich vanuit binnen- en buitenland bezighouden met de luchtoorlog.
Technische details zijn waar nodig beschikbaar, maar worden zoveel mogelijk ondergeschikt gemaakt aan het verhaal. Een Zeistenaar hoeft immers niet eerst alles over vliegtuigtypes of militaire eenheden te weten om geïnteresseerd te raken in een vliegtuig dat tijdens de oorlog boven zijn eigen woonplaats neerstortte.
Een bijzondere geschiedenisprijs
De De Monté ver Loren Geschiedenisprijs wordt jaarlijks uitgereikt om historisch onderzoek naar Zeist te stimuleren. De prijs kan worden toegekend voor verschillende vormen van historische publicatie, waaronder artikelen, boeken, films en andere vormen van multimedia. Sinds dit jaar ontvangt de winnaar bovendien een bedrag van €500.
Dat juist een website dit jaar werd bekroond, is bijzonder. Het is de eerste keer dat de prijs naar een websitemaker gaat. Dat werd ook door de lokale media benadrukt zoals in de Nieuwsbode en bij Omroep ZOUT. De jury noemt de website onder meer „zeer compleet” en prijst de manier waarop de grote hoeveelheid gegevens overzichtelijk toegankelijk is gemaakt. Ook het feit dat de website zonder verdere hulpmiddelen in acht talen te bekijken is, werd genoemd.
De jury wees daarnaast op een bijzondere uitkomst van het onderzoek: de website en het achterliggende onderzoek resulteerden afgelopen jaar in een bijeenkomst in Zeist met nabestaanden van een Canadese Lancaster-bommenwerper die op 17 juni 1944 verongelukte.
„Ik weet niet eens wie mij heeft voorgedragen”
De prijs kwam voor Leunk zelf volledig onverwacht. Hij had zich niet voorgedragen en wist ook niet wie dat wel had gedaan. De uitreiking vond plaats afgelopen maandag 7 september bij Van Rhijn Notarissen aan de 2e Dorpsstraat in Zeist, in aanwezigheid van het bestuur van de De Monté ver Loren Stichting. Voorzitter van de stichting, JanHein Heimel, hield een lezing over de stichting en de naamgever en het pand waar we zaten (Beek en Rooyen). Marjolein Elings-van Hooidonk, secretaris van de stichting en hostess van de locatie sprak het juryrapport uit.
Later die dag in de avond werd Leunk tijdens een goed bezochte lezing van het Zeister Historisch Genootschap in de Sionskerk opnieuw in het zonnetje gezet. Voordat ZHG bestuurslid Willem de Bruin de jaarlijkse Van de Poll-lezing hield (ditmaal over “Wederopbouw, groei, verandering: Zeist 1945-1970“) werd er voor de overvolle kerk nog even stilgestaan bij de uitreiking eerder die dag. „Dat maakte de dag eigenlijk extra bijzonder”, aldus Leunk.
Geschiedenis toegankelijk maken
De prijs is niet alleen een waardering voor de website, maar ook voor een manier van werken die steeds belangrijker wordt binnen lokaal historisch onderzoek. Veel informatie over de geschiedenis van een plaats is verspreid over archieven, documenten, foto’s, boeken en persoonlijke verhalen. Door die informatie samen te brengen op een publiek toegankelijke website, ontstaat een plek waar mensen zelf kunnen zoeken, lezen en nieuwe verbanden ontdekken.
Dat kan bovendien weer nieuwe informatie opleveren. Familieleden herkennen een naam, iemand blijkt nog een foto te hebben of een oud verhaal uit de familie krijgt ineens een historische context. Ook daarin ligt een belangrijk doel van Luchtoorlog Zeist: niet alleen vertellen wat inmiddels bekend is, maar ruimte maken voor wat nog ontdekt kan worden. Het onderzoek gaat dan ook gewoon door. Er liggen nog veel vragen, bronnen en verhalen die verder onderzocht moeten worden. De backlog aan onderzoeken is langer dan de vrije tijd helaas.
De De Monté ver Loren Geschiedenisprijs 2026 vormt daarmee geen eindpunt, maar vooral een mooie stimulans om verder te gaan. En met het vrijgekomen budget kunnen nieuwe boeken, luchtfoto’s en de webhosting worden betaald.
Links en verder lezen
- Website Stichting De Monté ver Loren
- Over de prijs en eerdere winnaars
- Zeister Historisch Genootschap (ZHG)
- Artikel over de prijsuitreiking in de Nieuwsbode
- Artikel over de prijsuitreiking bij Omroep ZOUT
- Meer over de naamgever van de stichting en de prijs: Johan Philip de Monté ver Loren
