Een keer een langer verhaal. Deze typische dagen tussen kerst en oud & nieuw waren er ook 83 jaar geleden. De kerst van 1941 markeerde de tweede oorlogskerst voor Nederland, nu al een jaar in Duitse handen. Op vliegbasis Soesterberg vierde de Luftwaffe haar kerstfeest, al was de spanning merkbaar. Op de achtergrond van de groepsfoto zie je het portret van Hermann Gรถring hangen, de leider van de Luftwaffe, die op 16 oktober 1940 nog persoonlijk Soesterberg had bezocht om Kampfgeschwader 4 (KG 4) te feliciteren met hun rol in de Battle of Britain. In het eerste oorlogsjaar had de basis weinig aandacht van de geallieerden gekregen, ondanks dat Soesterberg als belangrijke uitvalsbasis tijdens de Battle of Britain werd gebruikt. Toch was de Luftwaffe in 1941 niet volledig ontspannen, vooral niet na de enorme brand op 18 april 1941, waarbij 300.000 kilo munitie op de Leusderheide explodeerde. In Soesterberg stonden verschillende afdelingen van de Luftwaffe opgesteld, waaronder Kampfgeschwader 4 (KG 4), die met hun Heinkel He-111 bommenwerpers verschillende raids op Engeland hadden uitgevoerd. Later volgden KG 2 met de Do 217 en KG 40, die eveneens met de Do 217 vlogen. Het was een onrustige tijd voor de inwoners van Soesterberg en omliggende dorpen zoals Zeist, Den Dolder en Soest. De luchtgevechten, de dreiging van neerstortende vliegtuigen en het gedreun van de FLAK-batterijen gesitueerd in o.a. Bilthoven, midden op de Soester Engh en op de Leusderheide waren dagelijkse kost. Vraag maar aan familie en bekenden die hun kindertijd hier hadden.
Een eerder bezoek aan Zeist en de nieuwe Intruder Raids
RAF Bomber Command was al geruime tijd bezig met nachtelijke bombardementen op Duitsland door zware bommenwerpers. Maar op 27 december 1941 werd er een nieuwe tactiek ingezet: de zogenaamde Intruder Raid. Het 82 Squadron van de RAF zou als eerste een โintruder raidโ uitvoeren, waarbij lichte bommenwerpers op basis van de nieuwste inlichtingen snel en gerichte aanvallen zouden uitvoeren op o.a. vliegvelden, en dan weer snel zouden vertrekken. Het 82 Squadron, beter bekend als “”The Doomed Squadron””, had in 1940 zwaar geleden met onder meer twee missies waarbij op 1 vliegtuig na hun hele squadron was weggevaagd. De commandant had daadkrachtig beide keren binnen 48 uur het squadron weer gevechtsklaar gemaakt. (Te lezen in het boek: “The squadron that died twice”).
Dit squadron was trouwens ook het eerste dat Duits grondgebied aanviel na de oorlogsverklaring van Groot-Brittanniรซ aan Duitsland en had al meerdere gevaarlijke patrouilles boven de Noordzee en Nederland uitgevoerd met hun Blenheim Mk IV’s. Bijvoorbeeld op 27 juni 1940, in die beruchte roerige zomer, kwamen er 12 Blenheimโs van het 82e terug van een raid op Duitsland en raakte er een in een luchtgevecht met een Duitse Me 109 tussen Soesterberg en Zeist waar ze werden opgewacht. De Blenheim met P/O Percy aan de knuppel stortte neer vlak bij het huidige KNVB. De staartschutter wist nog net de dekselse Duitser neer te schieten en die crashte ook (dodelijk) vlakbij.
Een eerste aanval op de Fliegerhorst: Derde kerstdag, 27 december 1941
Terug na de kerstperiode 1941: Deze avond zouden de inwoners van onze regio genoeg vliegtuigen horen. Diverse grote raids op Duitsland van RAF Bomber Command kwamen over. Ook deze vrijdag 27 december 1941 vertrokken zes Blenheims van het 82 squadron van RAF-basis Bodney (Norfolk) richting Soesterberg. Elke Blenheim was uitgerust met vier bommen van 250 pond en 4 van 40 pond. Met de nodige bewolking (die ze nodig hadden om in te schuilen) en enige miezer gingen ze op pad. Het doel: Fliegerhorst Soesterberg ten noorden van Zeist. Ze hadden er zin in na een periode van niet kunnen vliegen wegens slecht weer.
Opmerkelijk is dat de Blenheims, die eind jaren 30 nog bloedsnel waren (zeker voor een bommenwerper) al vrij snel in de oorlog achterhaald bleken tegenover de moderne Duitse vliegtuigen. Zij moesten het hebben van bewolking om in te schuilen of kregen escorte mee van o.a. Spitfires. Maar niet die 27e en 28e.
Het leven ging door, de kerst was voorbij en terwijl de inwoners van onze gemeente net het avondeten op hadden vielen De Blenheims, elk met een drie-koppige bemanning de vliegbasis aan. Dit deden ze vanuit een hoogte van slechts 300 meter. Zoeklichten van de FLAK-Scheinwerfer Abteilung speurden driftig naar de vliegtuigen. In het rapport van RAF lezen we: โModerate light flak was encountered and one Enemy Signal cartridge was successfully used when caught by S/L which dowsed.โ De vliegtuigen namen tegenmaatregelen tegen de FLAK door het afvuren van lichtpatronen om de bemanning van het zoeklicht (Search/Light) danwel de automatische systemen in verwarring te brengen en kon zo weer uit de โgevangenisโ van het zoeklicht ontsnappen. Even later doofde het zoeklicht zelfs. Wat highlights uit de zes rapportages:
๐6138 ๐ : ๐๐ช๐ฏ๐จ๐ค๐ฐ๐ฎ๐ฎ๐ข๐ฏ๐ฅ๐ฆ๐ณ ๐๐ฐ๐ฆ & ๐ค๐ณ๐ฆ๐ธ
Spotte รฉรฉn vijandelijk vliegtuig op oost-west baan en nog een die aan het landen was. Dropte een rij bommen (stick) op de landingsbaan oostwaarts en zag ontploffingen. De 3e bom gaf een flits, misschien door raken vliegtuig. Ging head on op 1500ft hoogte met een tweemotorig vijandelijk vliegtuig op afstand van 500-1000 yards. De vijand vuurde een 5-star green flare af voor het aanviel. Mogelijk signaal dat hij aan ging vallen of zich te identificeren. Roe vuurde 300 rounds af en toen de Duitser over ze heen scheerde vuurde de rear gunner 2 salvoโs (bursts) af. Gespot werd dat er een tracer het vliegtuig van de Duitser binnendrong. Mogelijk schade berokkend. Weer: wolken op 3000ft, dekking 6/10, fantastisch helder maanlicht.
๐ 5769 ๐: ๐๐ช๐ญ๐ฐ๐ต ๐๐ง๐ง๐ช๐ค๐ฆ๐ณ ๐๐ค๐๐ฐ๐ฏ๐ข๐ญ๐ฅ & ๐ค๐ณ๐ฆ๐ธ
Volgde Blenheim van Roe en gooide bommen op de ontploffingen van Toestel Y. Resultaten niet kunnen zien. Op de terugweg gevangen in zoeklicht toen hij bij de kust kwam 5-7 mijl ten noorden van Katwijk. Ze vlogen op 300 feet. De airgunner gaf een salvo naar beneden en een van de zoeklichten ging uit. Een ander verslag rept over 20 mijl zuid-oostelijk van Amsterdam (om 20.10 en 1200ft) en dat het eenmaal gevangen door zoeklicht een 6 white star cartridge vuurde waarna het doofde toen ze 5 mijl noordelijk van katwijk waren.
๐6374 ๐: ๐๐ฆ๐ณ๐จ๐ฆ๐ข๐ฏ๐ต ๐๐ต๐ฐ๐ธ๐ฆ๐ณ & ๐ค๐ณ๐ฆ๐ธ
Gooide zijn bommen in zuid-zuidoostelijke richting. Zag ontploffingen.
๐6025 ๐: ๐๐ฒ๐ถ๐ข๐ฅ๐ณ๐ฐ๐ฏ ๐๐ฆ๐ข๐ฅ๐ฆ๐ณ ๐๐ช๐ฃ๐ฃ๐ด & ๐ค๐ณ๐ฆ๐ธ
Zag een vliegtuig landen, mogelijk op oost-west baan. Gooide rijtje bommen (stick) op landingbaan en zag ontploffingen.
๐ก7415 ๐: ๐๐ฆ๐ณ๐จ๐ฆ๐ข๐ฏ๐ต ๐๐ข๐ฏ๐ฅ๐ช๐ญ๐ข๐ฏ๐ฅ๐ด & ๐ค๐ณ๐ฆ๐ธ
Bombardeerde noord-zuid georienteerde landingsbaan en kon resultaat niet zien. Airgunner vuurde toen ze nog bij Soesterberg waren op vijandelijk vliegtuig dat boven de basis circkelde op 1500ft. Resultaat niet kunnen waarnemen. Op de terugweg op 1000ft boven Katwijk werden ze gevolgd door vijandelijk vliegtuig. Airgunner vuurde erop en de piloot dook snel naar 700ft (213m!) en ontweek. Eenmaal bij de basis terug lukte het niet het onderstel te laten zakken en maakten ze een buiklanding zonder verdere gevolgen. De bemanning raakte hierbij niet gewond. Overigens: De Blenheims vonden het fijn laag te vliegen want je hebt dan in ieder geval geen vijand in je dode hoek (onder je) en op lage snelheid waren ze vaak nog net sneller dan meeste Duitse toestellen die geoptimaliseerd waren voor vechten op grote hoogte (qua aerodynamica en motoren).
๐6226 ๐: ๐๐ช๐ญ๐ฐ๐ต ๐๐ง๐ง๐ช๐ค๐ฆ๐ณ ๐๐ฆ๐ต๐ฉ๐ฆ๐ณ๐ฆ๐ญ๐ญ & ๐ค๐ณ๐ฆ๐ธ
De Blenheim van P/O Metherell kreeg minutenlang een Duitser op zijn staart, maar die viel hem gek genoeg niet aan. Misschien mede door deze achtervolging lukte het Metherell en zijn bemanning niet om de vliegbasis (terug) te vinden en ze hebben op de terugweg naar Engeland hun bommen gedropt op een brug over het kanaal bij Utrecht. Andere rapporten spreken over brug over een kanaal 3 mijl zuidoost van Haarlem. Het weer: wolken vanaf 3000ft, bewolking 6/10 en uitstekende visibility.
Hoe het verder ging
De verslagen van de Blenheim bemanningen zijn echt tof om te lezen met veel details. Bij aankomst meldden ze het zien van een Lorenz-systeem en flare-path en een knipperend wit lichtbaken ten zuidoosten van het vliegveld (bij het dummy vliegveld). Ook zagen ze approach lights. Allemaal hulpmiddelen voor de Luftwaffe, maar die nu ook de oriรซntatie van het 82 squadron hielpen. Ze meldden verder voltreffers op de landingsbanen van Soesterberg, met mogelijk schade aan geparkeerde vliegtuigen. Ook werden tijdens deze raid twee Duitse vliegtuigen gezien op de oost-westbaan van de vliegbasis, evenals drie vliegtuigen boven het dummy (nep) vliegveld op de Leusderheide, een afleidingsmaneuvre van de Duitsers om de geallieerden van de werkelijke Fliegerhorst weg te leiden. Hier trapten ze niet in gelukkig. Enige lichte FLAK werd gevuurd ten noordwesten van Soesterberg (gok Bilthoven) en zuid-oost hoek (Leusderheide). De zoeklichten waren ook niet van de lucht letterlijk en figuurlijk: Een Blenheim die op 300ft vloog pakte twee zoeklichten aan en schoot er 1 uit. Op 15 tot 20 miles noord-west van Flgh Soesterberg op 1200ft rapporteerden ze een groep van 12 tot 15 zoeklichten.
Op de terugweg bij Katwijk zagen ze vier schepen in een rij, mogelijk stilstaand, en er werden verder diverse meldingen gedaan van vliegtuigen onderweg die ze hadden gezien. Ook zagen ze 15 mijl noordoostelijk van Den Haag om 19.15 op 1200ft een meermotorig vliegtuig vastgepind door drie zoeklichten waarvan er eentje die het vliegtuig in lage schuine hoek aanstraalde ook met lichte FLAK erop vuurde. Een collega vliegtuig?
Tweede aanval op de basis: zaterdag 28 december 1941
“Dit smaakte naar meer. Deze mistige zaterdag de 28e keerden de Blenheims terug voor een tweede Intruder Raid. Deze keer had het 82 Squadron als doel diverse vliegvelden. Soesterberg was al getroffen op de 27ste, maar dit stopte het squadron niet om het opnieuw te proberen. In onze regio vond in Utrecht โs middags nog een illegaal huisconcert plaats van de beroemde, gevluchte, Joods-Hongaarse Alma Rosรฉ; een sonatenmiddag. Bijgestaan door de eveneens Hongaarse pianist Gรฉza Frid. In 1944 kwam zij in Auswitch om. Even verderop in Soesterberg waren ze amper bekomen van de bombardementen van gister toen er weer een Blenheim overkwam.
Het toestel van P/O Metherell (toestel “”A””) had als enige vliegtuig Soesterberg als doel. Hij en zijn crew waren de dag ervoor ook bij (toen in toestel “”D”” en degenen die het doel kwijtraakten. Tijd voor revenge!). Het verslag van Metherell’s crew: โ๐๐ฑ๐จ๐ฆ๐ด๐ต๐ฆ๐จ๐ฆ๐ฏ 19:59 ๐ฏ๐ข๐ข๐ณ 1300๐ง๐ต. 4๐น 250๐ญ๐ฃ๐ด ๐จ๐ฆ๐ฏ๐ฆ๐ณ๐ข๐ญ ๐ฑ๐ถ๐ณ๐ฑ๐ฐ๐ด๐ฆ ๐ฃ๐ฐ๐ฎ๐ฎ๐ฆ๐ฏ ๐ป๐ฐ๐ฏ๐ฅ๐ฆ๐ณ ๐ท๐ฆ๐ณ๐ต๐ณ๐ข๐จ๐ช๐ฏ๐จ๐ด๐ต๐ช๐ซ๐ฅ ๐ฆ๐ฏ 4๐น 40๐ญ๐ฃ๐ด ๐ฃ๐ฐ๐ฎ๐ฎ๐ฆ๐ฏ. ๐๐ฆ ๐ญ๐ข๐ฅ๐ช๐ฏ๐จ ๐ธ๐ฆ๐ณ๐ฅ ๐ข๐ง๐จ๐ฆ๐ธ๐ฐ๐ณ๐ฑ๐ฆ๐ฏ ๐ฐ๐ฑ ๐ฉ๐ฆ๐ต ๐ป๐ถ๐ช๐ฅ๐ธ๐ฆ๐ด๐ต ๐ฆ๐ช๐ฏ๐ฅ๐ฆ ๐ท๐ข๐ฏ ๐ฅ๐ฆ ๐ป๐ถ๐ช๐ฅ-๐ธ๐ฆ๐ด๐ต ๐ฃ๐ข๐ข๐ฏ ๐ฆ๐ฏ ๐ฐ๐ฐ๐ฌ ๐ฐ๐ฑ ๐ฅ๐ฆ ๐ป๐ถ๐ช๐ฅ๐ธ๐ฆ๐ด๐ต ๐ฅ๐ช๐ด๐ฑ๐ฆ๐ณ๐ด๐ข๐ญ๐ด – ๐ท๐ฆ๐ณ๐ด๐ฑ๐ณ๐ฆ๐ช๐ฅ๐ฆ ๐ฐ๐ฑ๐ด๐ต๐ฆ๐ญ๐ฑ๐ญ๐ข๐ข๐ต๐ด๐ฆ๐ฏ. ๐๐ฆ๐ฆ๐ณ: ๐จ๐ฆ๐ฆ๐ฏ ๐ธ๐ฐ๐ญ๐ฌ๐ฆ๐ฏ, ๐จ๐ณ๐ฐ๐ฏ๐ฅ๐ฎ๐ช๐ด๐ต. 23:20 ๐ธ๐ฆ๐ฆ๐ณ ๐จ๐ฆ๐ญ๐ข๐ฏ๐ฅ.โ Ditmaal werden de inslagen en gevolgen echter niet waargenomen door de bemanning. Op de weg terug heeft Metherell, waarschijnlijk in zijn nopjes, nog wat zoeklichten met zijn boordkanonnen aangevallen. Ook hadden ze last van lichte FLAK.
De vijf ander toestellen van deze sortie van zes hadden andere doelen: Blenheims Y (W/C Roe) en X (F/L Nash) vielen Fliegerhorst Eindhoven aan, V (S/L Trail) en F (F/L Sutherland) Fliegerhorst Gilze-Rijen en N (P/O Woodstock) ging naar Fliegerhorst 561 (Schiphol). Allen kwamen heelhuids terug om oud & nieuw te vieren.
Een krater in de tuin van de geneesheer-directeur van de W.A. Hoeve
Ondanks de zorgvuldige planning van de RAF, waren er altijd incidenten. Eรฉn van de afzwaaiers kwam terecht in de tuin van Dolderseweg 158. De prachtige woning van de geneesheer-directeur van de Willem Arntzhoeve in Den Dolder. Ik vermoed dat het Dr Engelhard was. De inrichting, die al zwaar te lijden had onder de oorlog, werd opnieuw getroffen. Nog geen jaar later zou een vliegtuig neerstorten in de achtertuin van hetzelfde perceel.
De Zeister politie meldde dat een brisantbom terechtkwam op Dolderscheweg 158. De Luchtbescherming Zeist rapporteerde het volgende:
“In Den Dolder, ongeveer 100 meter ten zuidoosten van perceel Dolderscheweg 158, in de onmiddellijke omgeving van het militaire vliegveld Soesterberg, sloeg een brisantbom in. Er werd een ovale bomtrechter waargenomen in bos- en heidegrond met een diameter van ongeveer zeven meter en een diepte van 3,5 meter. Het betreffende terrein behoorde bij de WA-hoeve te Den Dolder.”
Dit was niet de eerste en zeker niet de laatste aanval op Vliegbasis Soesterberg. Met name in 1944 zijn er een aantal zware massale bombardementen geweest met grotere gevolgen. Ook de Willem Arntzhoeve heeft vreselijk geleden. Naast neerstortende vliegtuigen en afzwaaiers is het sterftecijfer gigantisch opgelopen door diverse oorzaken als opvang evacuees en voedseltekorten. Maar dat is voor een andere keer. Voor nu een gelukkig nieuwjaar gewenst in vredigere omstandigheden.
Er zijn nog veel meer details. Zie je foutieve informatie of heb je aanvullingen; laat het me weten!













