De vrouw en schoonfamilie van Kik Aalders is ook bijzonder interessant. Ik heb op basis van al mijn notities door AI een biografie van achtereenvolgens Coby (Kik’s vrouw) en Cornelis (Coby’s vader, Kiks schoonvader) laten maken. Interessante verdiepende slag.

Jacoba “Coby” van Vooren (1919)

Oorlogsweduwe • Moeder • Overlevende van kamp Tjihapit

Levensloop

Jacoba van Vooren, roepnaam Coby, werd geboren op 11 juni 1919 op Beuridi Estate bij Bireuën in de provincie Atjeh (Noord-Sumatra), Nederlands-Indië. Ze was de derde dochter van Cornelis Bastiaan van Vooren (1890-1944), inspecteur bij de Javasche Bank en reserve-kapitein KNIL, en Wijnanda “Nanda” van Deventer (1892-1945).

Coby groeide op in een welgesteld Indisch gezin dat regelmatig verhuisde vanwege het werk van haar vader bij de centrale bank. Ze had een oudere broer Dirk Johannes (1915), een oudere zus Wijnanda Catharina Louisa “Nan” (1918), en een jongere broer of zus. Daarnaast had ze een halfbroer, Jan Willem Brouwer (1909), uit een eerdere relatie van haar moeder.

Huwelijk met Kik Aalders

In 1939 ontmoette Coby Christiaan Helenus Harmannus ‘Kik’ Aalders, een jonge jurist werkzaam als adjunct-referendaris bij het Departement van Justitie in Batavia. Kik kwam uit een plantersfamilie en had zijn jeugd deels op Sumatra en deels in Nederland (Zeist) doorgebracht.

Op 8 november 1940 trouwden ze in Batavia, zoals het Bataviaasch Nieuwsblad vermeldde. Het jonge paar vestigde zich in de koloniale hoofdstad. Op 4 augustus 1942 werd hun zoon Jan Willem Gijsbert ‘Wim’ Aalders geboren in Bandoeng – midden in de Japanse bezetting.

Oorlogsjaren: drievoudig verlies

Na de Japanse invasie in maart 1942 werd Kik gemobiliseerd en krijgsgevangen genomen. Coby en de pasgeboren Wim werden geïnterneerd in burgerkamp Tjihapit bij Bandoeng, waar duizenden Europese vrouwen en kinderen onder barre omstandigheden gevangen zaten. Ze kreeg POW-nummer 13617.

De communicatie met Kik was vrijwel onmogelijk. In 1944 ontving ze een gecensureerde kaart van hem, verzonden vanuit krijgsgevangenkamp Fukuoka 14B bij Nagasaki in Japan. Het was een van de weinige levenstekens.

Wat Coby niet wist, was dat Kik als commandant van de Nederlandse gevangenen dwangarbeid moest verrichten op de Mitsubishi-scheepswerf. Ook wist ze niet dat haar vader intussen in een ander kamp zat – Soekamiskin-gevangenis in Bandoeng.

Vader overlijdt: 15 oktober 1944

Op 15 oktober 1944 overleed Coby’s vader Cornelis Bastiaan van Vooren in de Soekamiskin-gevangenis aan angina pectoris en longontsteking. Hij werd 54 jaar. Als verzetsstrijder zou hij later postuum de Verzetsster Oost-Azië ontvangen. Coby hoorde pas maanden later van zijn dood.

Moeder overlijdt: 2 april 1945

Zes maanden na haar vader, op 2 april 1945, overleed ook Coby’s moeder Wijnanda van Vooren-van Deventer in interneringskamp Sint Vincentius te Djatinegara bij Batavia. Ze werd 52 jaar. Coby had binnen een half jaar beide ouders verloren, terwijl ze zelf nog altijd opgesloten zat met haar driejarige zoon en haar man Kik in krijgsgevangenschap te werk gesteld was in Japan.

Echtgenoot: 14 augustus 1945

Op 9 augustus 1945 viel de atoombom op Nagasaki. Kik raakte zwaargewond toen het kamp instortte. Vijf dagen later, op 14 augustus 1945, precies één dag vóór de Japanse capitulatie, overleed hij aan zijn verwondingen. Hij werd 31 jaar oud en was nooit meer bij bewustzijn gekomen.

Kiks broer Willy, die de aanval overleefde, schreef op 27 september 1945 vanuit Manilla aan de familie:

“Wat vreeselijk zielig, dat hij na al die beroerde jaren de belooning niet heeft mogen smaken van vrijheid, terugkeer naar gezin en werk. Ettelijke plannen hadden we al gemaakt en wat verlangde hij naar Coby en [Wim].”

Coby was 26 jaar oud, weduwe, en had binnen tien maanden zowel beide ouders als haar echtgenoot verloren.

Bevrijding en terugkeer

Na de Japanse capitulatie werden de kampen geleidelijk bevrijd. Coby keerde met Wim terug naar het door oorlog verscheurde Java, waar de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd was begonnen. Velen repatrieerden naar Nederland.

In Nederland vond Coby steun bij de (schoon)familie Aalders in Zeist. Kiks stoffelijke resten werden op 17 januari 1948 herbegraven op de Nieuwe Algemene Begraafplaats (thans Bosrust). Ook Coby’s ouders werden herbegraven: samen op het Nederlands Ereveld Pandu bij Bandoeng.

Hertrouwen met Gijs Aalders

Bij de familie Aalders kwam Coby in nauw contact met Kiks jongste broer, Gijsbert Bastiaan ‘Gijs’ Aalders (1917-1997), kolonel der genie, die de oorlog eveneens als krijgsgevangene had doorgemaakt. Op 10 april 1947 hertrouwde Coby met Gijs in Zeist.

Dit patroon was niet ongebruikelijk in de naoorlogse Indische gemeenschap: weduwen met jonge kinderen vonden binnen de vertrouwde familiekring een nieuwe partner, en kinderen kregen een vaderfiguur die hun echte vader had gekend. Uit het huwelijk van Coby en Gijs werden nog drie kinderen geboren.

Wim groeide op binnen de familie Aalders en werd later fysiotherapeut. Op 11 december 1964 trouwde hij in Groningen met Nine Jeanne Suir (1940).

Later leven

Coby vestigde zich eerst met Gijs in Zeist (Vossenlaan 8), later verhuisden ze naar Breda (Cavaleriestraat 4, en later Gijsbrecht Bastiaanse straat).

In 1950 werd Coby benaderd door de autoriteiten in verband met de postume toekenning van de Verzetsster Oost-Azië aan haar vader. Ze bleef het eerste aanspreekpunt voor correspondentie over zowel haar vader als Kik.

Coby bleef haar leven lang verbonden met de herinnering aan Kik en het graf in Zeist. Toen de Oorlogsgravenstichting in de jaren zestig, tachtig en negentig herhaaldelijk voorstelde het graf naar een officieel ereveld over te brengen, weigerde de familie dit consequent. In 1992 reageerde de familie zelfs fel: ze beschouwden verplaatsing als “grafschennis”. Het graf moest blijven waar Kik zijn jeugd had doorgebracht – in Zeist, waar hij naar school ging en welpen leidde.

Nalatenschap

Coby’s verhaal vertegenwoordigt het lot van duizenden vrouwen die de Japanse bezetting in Nederlands-Indië meemaakten. Zij verloor binnen één jaar haar vader, moeder én echtgenoot – alle drie aan de oorlog. Ze herbouwde haar leven met Gijs, zorgde voor Wim en hun drie andere kinderen, en droeg de herinnering aan de gevallenen mee.

Haar kleinkinderen groeien op met het verhaal van hun grootvader Kik, die omkwam door de atoombom, en hun overgrootvader Cornelis, die stierf als verzetsstrijder in een Japanse gevangenis.

In 2016 schreef achterneef Derk Jordaan het levensverhaal van Kik op. In de reacties meldde zich C.B. Reuvers, wiens moeder Nan van Vooren Coby’s zus was. Ook andere familieleden deelden hun herinneringen, waardoor het verhaal van deze familie bewaard bleef.

Kerndata

Geboorte: 11 juni 1919, Beuridi Estate, Bireuën, Atjeh, Nederlands-Indië
Ouders: Cornelis Bastiaan van Vooren (1890-1944) en Wijnanda “Nanda” van Deventer (1892-1945)
Broers en zussen:

  • Dirk Johannes (1915)
  • Wijnanda Catharina Louisa “Nan” (1918)
  • Eén privépersoon
  • Halfbroer: Jan Willem Brouwer (1909)

Getrouwd (1): 8 november 1940, Batavia, met C.H.H. ‘Kik’ Aalders (1913-1945)
Kind: Jan Willem Gijsbert ‘Wim’ Aalders (geb. 4 augustus 1942, Bandoeng)

Geïnterneerd: 1942-1945, kamp Tjihapit, Bandoeng (POW nr. 13617)

Getrouwd (2): 10 april 1947, Zeist, met G.B. ‘Gijs’ Aalders (1917-1997), haar zwager
Kinderen: Drie (namen en data privé)

Woonplaatsen na oorlog:

  • Zeist (Vossenlaan 8)
  • Breda (Cavaleriestraat 4, later Gijsbrecht Bastiaanse straat)

Overleden: Datum onbekend

Bronnen betreffende Coby:

  • Deli Courant, 16 juni 1919 (geboorteaankondiging)
  • Bataviaasch Nieuwsblad, 8 november 1940 (huwelijksaankondiging)
  • Brief W.J.A. Aalders aan ouders, Manilla, 27 september 1945
  • Oorlogsgravenstichting, correspondentie 1950, 1953, 1987, 1992
  • Oorlogsgravenstichting, dossiers C.B. van Vooren en C.H.H. Aalders
  • Derk Jordaan, “C.H.H. ‘Kik’ Aalders (1913-1945), slachtoffer van de atoombom op Nagasaki” (2016)
  • FamilySearch genealogische gegevens

Cornelis Bastiaan van Vooren (1890-1944)

Inspecteur Javasche Bank • KNIL Reserve-Kapitein • Verzetsstrijder

Levensloop Cornelis

Cornelis Bastiaan van Vooren werd geboren op 25 april 1890 in Schiedam als zoon van Dirk Johannes van Vooren (bloemist) en Catharina Louisa Dekker. Hij groeide op in een Schiedamse familie met een lange traditie – de Van Voorens waren al sinds de 18e eeuw in Schiedam gevestigd.

Carrière in Nederlands-Indië

Cornelis vertrok naar Nederlands-Indië, waar hij carrière maakte bij de Javasche Bank, de centrale bank van de kolonie. Hij steeg op tot inspecteur, een verantwoordelijke functie waarbij hij toezicht hield op bankkantoren en financiële transacties in het uitgestrekte archipel.

Op 26 februari 1914 trouwde hij in Schiedam/Soekaboemi met Wijnanda “Nanda” van Deventer (1892-1945), dochter van Jacobus van Deventer en Wijnanda de Vries. Wijnanda had uit een eerdere relatie met J. Brouwer al een zoon, Jan Willem Brouwer (1909).

Samen kregen Cornelis en Wijnanda vier kinderen:

  • Dirk Johannes (1915)
  • Wijnanda Catharina Louisa “Nan” (1918)
  • Jacoba “Coby” (1919), geboren op Beuridi Estate bij Bireuën in Atjeh
  • En een vierde kind

Het gezin verbleef op verschillende plaatsen in de archipel, verbonden aan Cornelis’ werk voor de Javasche Bank.

Tweede Wereldoorlog en verzet

Naast zijn civiele functie was Cornelis reserve-kapitein bij het KNIL (Koninklijk Nederlands-Indisch Leger). Na de Japanse invasie in maart 1942 werden alle Europese mannen krijgsgevangen genomen. Cornelis werd geïnterneerd en belandde uiteindelijk in de beruchte Soekamiskin-gevangenis in Bandoeng.

In gevangenschap verzette Cornelis zich tegen de Japanse bezetting. De exacte aard van zijn verzetsactiviteiten is niet gedocumenteerd, maar hij werd later postuum onderscheiden met de Verzetsster Oost-Azië, een hoge Nederlandse onderscheiding voor verzetsdaden in Nederlands-Indië tijdens de Tweede Wereldoorlog. Deze onderscheiding werd slechts aan enkelen toegekend.

Overlijden

Op 15 oktober 1944 overleed Cornelis Bastiaan van Vooren in de Soekamiskin-gevangenis aan angina pectoris en longontsteking – een combinatie van hartfalen en infectie die in de barre kampomstandigheden fataal werd. Hij werd 54 jaar oud.

Zijn vrouw Wijnanda en hun kinderen, geïnterneerd in burgerkampen, hoorden pas na maanden van zijn overlijden. Dochter Jacoba “Coby” zat met haar tweejarige zoon Wim in kamp Tjihapit, terwijl haar eigen man Kik Aalders als krijgsgevangene in Japan tewerkgesteld was.

Dubbel verlies voor Jacoba

Zes maanden na Cornelis’ dood, op 2 april 1945, overleed ook zijn vrouw Wijnanda van Vooren-van Deventer (52 jaar) in het interneringskamp Sint Vincentius te Djatinegara bij Batavia. Dochter Jacoba verloor binnen een half jaar dus beide ouders, terwijl ze zelf opgesloten zat.

Vier maanden later, op 14 augustus 1945 – één dag vóór de Japanse capitulatie – overleed ook Jacoba’s echtgenoot luitenant Kik Aalders aan verwondingen door de atoombom op Nagasaki. De 25-jarige Jacoba overleefde de oorlog als weduwe met een driejarige zoon, en zonder beide ouders.

Laatste rustplaats

Cornelis Bastiaan van Vooren werd na de oorlog herbegraven op het Nederlands Ereveld Pandu bij Bandoeng (vak V, nummer 531). Later werd ook zijn vrouw Wijnanda naast hem bijgezet. Het echtpaar rust daar samen, ver van hun geboortegrond Schiedam.

In 1950 werden nabestaanden opgeroepen zich te melden voor de toekenning van zijn Verzetsster Oost-Azië. De correspondentie liep via zijn dochter Jacoba, die inmiddels hertrouwd was met haar zwager Gijs Aalders en in Zeist woonde.

Familielijn

Cornelis’ vader Dirk Johannes van Vooren (1855-1945), de bloemist uit Schiedam, overleefde zijn zoon. Hij overleed op 4 april 1945 in Goes – slechts zes dagen na de dood van zijn schoondochter Wijnanda, en twee dagen na de bevrijding van Zuid-Nederland. Hij was 89 jaar oud en heeft dus nooit geweten dat ook zijn kleinzoon Kik Aalders de oorlog niet zou overleven.

Kerndata

Geboorte: 25 april 1890, Schiedam
Ouders: Dirk Johannes van Vooren (1855-1945, bloemist) en Catharina Louisa Dekker (1865-1906)
Getrouwd: 26 februari 1914, Schiedam/Soekaboemi, met Wijnanda “Nanda” van Deventer (1892-1945)
Kinderen:

  • Dirk Johannes (1915)
  • Wijnanda Catharina Louisa “Nan” (1918)
  • Jacoba “Coby” (1919)
  • Eén privépersoon

Beroep: Inspecteur Javasche Bank
Militair: KNIL Reserve-Kapitein
Onderscheidingen: Verzetsster Oost-Azië (postuum)
Overleden: 15 oktober 1944 (54 jaar), Bandoeng, Soekamiskin-gevangenis
Doodsoorzaak: Angina pectoris en longontsteking
Begraven: Nederlands Ereveld Pandu, Bandoeng (V/531)

Bronnen: